Jakie były początki fotografii? Działalność naukowa pionierów fotografii: Daguerre, Niepce i Talbot

Francuz Louis Jacques Mande Daguerre 1 uzyskał w 1835 roku pierwsze dagerotypy, fotografie na srebrnych lub miedzianych płytkach pokrytych jodkiem srebrowym, które były wywoływane w oparach rtęci. Pierwsze dagerotypy pozwalały o wiele szybciej uzyskać obraz, który mógł być powielany. Dagerotypia była pierwszą na świecie metodą otrzymywania obrazów fotograficznych. Louis Daguerre stosował płytkę srebrną lub miedzianą, posrebrzaną oraz wypolerowaną, którą poddawał działaniu par jodu. Po naświetleniu płytki w ciemni optycznej, obraz wywoływał w oparach rtęci. Z kolei rtęć tworzyła ze srebrem amalgamat, dający w rezultacie obraz, widoczny jako piękna czerń na tle nienaświetlonego, żółto-złocistego jodku srebra. Aby rozpuścić jodek srebra, Daguerre stosował kąpiel dagerotypu w ciepłym roztworze soli kuchennej. Natomiast, aby utrwalić obraz musiał wykorzystać tiosiarczan sodowy 2.

Louis Jacques Mande Daguerre 1
Źródło fot. https://pl.wikipedia.org/wiki/Louis_Jacques_Daguerre

Daguerre zanim wpadł na pomysł, aby do utrwalania obrazu zastosować roztwór tiosiarczanu sodu, wykorzystywał wcześniej gorący chlorek sodu 3. Dagerotypię zastąpiono w połowie XIX wieku przez kolodionową 4 (mokrą) metodę fotografowania. Louis Daguerre w 1833 roku, już po śmierci innego wybitnego naukowca Josepha Nicephore’a Niepce’a 5 , z którym nawiązał współpracę m.in. na zasadzie wymiany doświadczeń i prezentacji wyników swoich badań nad utrwalaniem obrazu, kontynuował doświadczenia nad procesem opartym na światłoczułości jodku srebra, który nazywano wówczas dagerotypią 6. Tak więc nazwa pochodzi od francuskiego pioniera fotografii Louisa Daguerre’a, który wprowadził ją do słownictwa technicznego. Z tego względu Daguerre’a uważa się za ojca fotografii. Czy jednak słusznie? Pytanie pozostaje otwarte.

Joseph Nicephore Niepce – wybitny francuski naukowiec współczesny Daguerre’owi, zainteresował się wynalazkiem litografii  7 i z biegiem czasu zaczął wykonywać odbitki litograficzne. Polegało to na tym, że drukował na papierze rysunki, które wcześniej wykonywał na kamieniu litograficznym jego syn Isidore. Po pewnym czasie Niepce wpadł na pomysł, aby kopiować owe rysunki działaniem światła na powierzchnie powleczone substancjami światłoczułymi.
W ten sposób światło przepuszczane było przez rysunek wykonany na przezroczystym podłożu. Joseph Nicephore Niepce w swoich badaniach wykorzystywał camera obscura 8  (z łac. ciemna skrzynka), opisywaną przez Leonarda da Vinci, i dzięki niej otrzymał fotografie na papierze nasyconym chlorkiem srebra, które utrwalał w kwasie azotowym. Jednakże otrzymane w ten sposób fotografie były tylko negatywami. Nadal pracował nad uzyskaniem obrazu pozytywowego i w tym celu użył asfaltu syryjskiego, którym pokrył szklaną płytę. Asfalt, w stanie normalnym rozpuszczalny w olejku lawendowym, traci tę właściwość w miejscach naświetlonych 9.


Joseph Nicephore Niepce 3
Źródło fot. https://pl.wikipedia.org/wiki/Joseph_Nicéphore_Niépce 

 

Proces fotograficzny Niepce’a opierał się przede wszystkim na światłoczułości asfaltu syryjskiego. „Po kilku próbach, w których udało się Niepce’owi uzyskać stykową kopię  rysunku, w roku 1822 pokusił się, z powodzeniem, o wykonanie fotografii za pomocą camera obscura 10. Jedna z nich, zaginiona w niewyjaśnionych okolicznościach w 1892 roku, przedstawiająca zastawiony stół w ogrodzie, jest najwcześniejszą znaną fotografią. Inna, Widok z okna w Chalon, wykonana w roku 1824, dochowała się do dzisiaj” 11. Z tego wynika, iż jedni historycy skłaniają się ku poglądowi, że właściwym wynalazcą fotografii był nie Daguerre, lecz Niepce. Louis Daguerre eksperymentował z parami jodu, które pozwalają się skondensować na srebrnej powierzchni pokrywającej płytkę. W ten sposób powstałe płyty są światłoodporne. Z kolei Niepce w 1826 r. otrzymał pierwszy trwały obraz fotograficzny na specjalnym asfalcie. 12 Wkład Daguerre’a w rozwój fotografii polegał na tym, że opracował metodę utrwalania obrazu za pomocą roztworu tiosiarczanu sodu. W 1827 r. obaj naukowcy spotkali się, co później, mianowicie w 1829 r. zaowocowało utworzeniem spółki o nazwie Niepce-Daguerre. Obaj wynalazcy wzajemnie interesowali się wynikami swoich badań, dotyczącymi sposobów utrwalania obrazów. Prowadzili doświadczenia z materiałami światłoczułymi, ale stosowali zupełnie odmienne metody, np. Niepce używał asfaltu syryjskiego, natomiast Daguerre-jodku srebra. Daguerre uparcie twierdził, że aby otrzymać obraz fot. należy zastosować jako warstwę światłoczułą srebro poddane działaniom par jodu. Z kolei Niepce był sceptycznie nastawiony do tego pomysłu, gdyż wykorzystując asfalt syryjski, uzyskał obraz pozytywowy. W 1833 roku zmarł Niepce, tymczasem Daguerre nadal pracował nad zastosowaniem w praktyce swoich doświadczeń, a zwłaszcza uzyskaniem zdjęcia negatywowego, jednocześnie nie zapominał o oryginalnych pomysłach i wynikach badań swego wybitnego wspólnika. Jednakże żadnemu z nich nie udało się doprowadzić do szczęśliwego końca wynalazku fotografii.

Dokonał tego Anglik William Henry Fox Talbot 13 , który w swoich badaniach poszedł dalej niż Daguerre i Niepce, gdyż udało mu się opracować metodę kopiowania obrazów.  Najpierw naświetlał negatyw, a następnie przekopiowywał go na papier pokryty światłoczułą substancją.


William Henry Fox Talbot 4
 Źródło fot. https://pl.wikipedia.org/wiki/William_Fox_Talbot

William Henry Fox Talbot, angielski naukowiec, a zarazem parlamentarzysta oraz malarz-amator, żyjący w tym samym czasie co Daguerre, utrwalał obrazy, jednakże w przeciwieństwie do Niepce’a czy Daguerre’a korzystał z roztworu soli lub też z siarczanu soli. W odróżnieniu od Daguerre’a, Talbot, posługujący się kamerą obscura, wykonywał negatywy, z których to metodą naświetlania uzyskiwał dowolną ilość odbitek. Natomiast w metodzie opracowanej przez Daguerre’a było to niemożliwe. „Poza tym Talbotypia – tak nazywał swe fotografie Talbot przedstawiała świat z właściwej strony, podczas gdy zdjęcia wykonane metodą Daguerre’a w sposób odwrotny” 14 .
Z tego wynika, że Talbotypia 15 doprowadziła do upowszechnienia się fotografii i zastąpienia metody Daguerre’a przez proces negatywowo-pozytywowy 16. Słusznym wydaje się więc uznanie zarówno Niepce’a, jak również Daguerre’a oraz Talbota za ojców fotografii na świecie. Należy podkreślić, że wynalazek fotografii oficjalnie opatentowano w 1839 roku.

Żródło fot.  https://pl.wikipedia.org/wiki/Camera_obscura


Przypisy:
1.  Daguerre Louis Jacques Mande, ur. 1787, zm. 1851. Franc. malarz, litograf i wynalazca, pionier fotografii. Razem z J. Niepce’em uznawany za wynalazcę fotografii. W 1838 oprac. metodę otrzymywania zdjęć, zastąpioną później przez proces negatywowo-pozytywowy W.H.F. Talbota. Por. Wielka Encyklopedia Oxford, t. 5, s. 112.
2.  R. Bouillot, Fotografia: technika, estetyka [w:] Wszystko o fotografii, praktyka, estetyka, nowoczesne zastosowanie, Warszawa 1984, s. 10-11.
3.  Wielka Encyklopedia Oxford, Oxford, t. 5, s. 111.
4.  Technika kolodionowa wymagała wielkiej wprawy, klisza bowiem musiała być przygotowana bezpośrednio przed zdjęciem i naświetlona w stanie wilgotnym. Toteż fotograf i jego pomocnik, aby wykonać zdjęcia w plenerze, daleko od pracowni, musieli rozbijać światłoszczelny namiot – laboratorium, w którym przygotowywali i wywoływali płyty. Por. Rene Bouillot, Fotografia: technika…, s. 10-11.
5.  Niepce Joseph Nicephore (1765-1833): francuski wynalazca; wraz z L.J.M. Daguerre’em opracował wynalazek fotografii; w 1816 uzyskał nietrwały negatyw na papierze z chlorkiem srebra; wynalazł materiał światłoczuły pozwalający na uzyskanie obrazu pozytywowego.
Por. Ilustrowana Encyklopedia Powszechna A-Z, Kraków 2006, s. 654.

6.  Dagerotypia zdobyła ogromną popularność niemal natychmiast po jej opublikowaniu (…) Wystarczyło zaledwie kilka tygodni, aby liczni fabrykanci (a wśród nich sam Daguerre) zarzucili rynek masą urządzeń oraz materiałów, dzięki którym liczni dagerotypiści mogli ćwiczyć się w nowej sztuce. Już wkrótce czas naświetlenia skrócono z 10-15 minut do kilkudziesięciu sekund (…)
R. Bouillot, Fotografia: technika…s. 11-12.

7.  W roku 1796 Niemiec Alois Senefelder wynalazł litografię-proces drukarski, wyzyskujący zdolność niektórych skał wapiennych do przyjmowania lub nieprzyjmowania tłustych farb. Por. Rene Bouillot, Fotografia: technika…, s. 9.
8.  Camera obscura, światłoszczelna skrzynka z niewielkim otworem w jednej ściance pozwalająca uzyskać na przeciwległej ściance odwrócony obraz przedmiotu; z c. o. powstał aparat fotograficzny. Por. Encyklopedia Popularna PWN , Warszawa 1998, s. 120.
9.  R. Bouillot, Fotografia: technika…, s. 9.
10.  Początków tego urządzenia można się doszukiwać w starożytnej Grecji (…) Camera obscura służyła astronomom do obserwacji rocznych torów, po jakich porusza się słońce, plam słonecznych i księżyca. Służyła też jako pomoc przy wykonywaniu rysunków. Była wykorzystywana przez artystów malarzy, między innymi Leonardo da Vinci, jako narzędzie pomocne przy określaniu np. perspektywy (…) Por. pl.wikipedia.org/wiki/Camera_obscura.
11.  R. Bouillot, Fotografia: technika…, s. 9-10.
12.  Encyklopedia Powszechna PWN, s. 561.
13.  Talbot William Henry Fox (1800–1877) brytyjski uczony, wynalazca negatywowo-pozytywowego procesu fot. (talbotypia, kalotypia); odkrył światłoczułość żelatyny z dwuchromianem potasowym. Por. Ilustrowana EP A–Z…, s. 961.
14.  Kronika techniki, oprac. całości zespół pod kier. Mariana B. Michalika, Warszawa 1992, s. 218.
15.  Talbotypia (kalotopia), pierwsza fot. technika negatywowo-pozytywowa, opracowana przez W. Talbota (1839); materiał światłoczuły – papier zawierający bromek srebra. Por. EP PWN…s. 852.
16. Talbotypia (kalotopia), pierwsza fot. technika negatywowo-pozytywowa, opracowana przez W. Talbota (1839); materiał światłoczuły – papier zawierający bromek srebra. Por. EP PWN…s. 852.

Written by marcobene

Jestem absolwentem Uniwersytetu Opolskiego kierunek filologia polska ze specjalnością europeistyka kulturoznawcza (2001-2006). Poza tym ukończyłem PWSZ w Raciborzu na kierunku historia ze specjalizacją edukacja regionalna (2006-2009).

This article has 2 comments

  1. Stefan Reply

    Życzę powodzenia i wielu dobrych pomysłów.
    Strona zapowiada się bardzo obiecująco.

  2. Gabriel Reply

    Děkuji za tip na tyto nové internetové stránky, přeji vše dobré!

Leave a Comment

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *