Jan Szczepanik – pionier filmu dźwiękowego

Cenionym na świecie wynalazcom głowę zaprzątała pewna myśl: w jaki sposób można udźwiękowić film? Wybitny polski wynalazca, a zarazem samouk Jan Szczepanik 1 , którego uważa się za jednego z „ojców telewizji” zajmował się filmem, pracując nad własnym sposobem realizacji filmu dźwiękowego. „W 1914 roku uzyskał austriacki patent na urządzenie do wolnego od bezwładności fotograficznego zapisywania dźwięku i aparat reprodukcyjny. Do zapisywania dźwięku na taśmie filmowej zaproponował zastosowanie promieni katodowych, a do jego odtwarzania – użycie fotokomórki elektrycznej próżniowej lub gazowanej, co dzisiaj jest powszechnie praktykowane” 2. Jan Szczepanik zdobył także patent na film barwny, czyli konstrukcję urządzenia do optycznego wyrównywania przesuwu obrazów, szczególnie zdatnym do kinematografii w barwach naturalnych (tu zastosował wynaleziony przez siebie raster punktowy) 3. Naukowiec z Tarnowa pracował także nad realizacją filmu dźwiękowego. W tym celu dla realizacji filmów skonstruował specjalną kamerę trzyobiektywową 4.

Z biegiem czasu został okrzyknięty przez prasę „polskim Edisonem”.  Podobnie jak francuski fizyk Gabriel Lippman zajmował się fotografią barwną, a ponadto kolorymetrią 5. Opracował metodę optycznego zapisywania dźwięku 6 filmu barwnego oraz skonstruował urządzenie służące temu celowi. To właśnie Szczepanikowi jest przypisywane wynalezienie kolorymetru, czyli przyrządu powszechnie stosowanego w laboratoriach. Natomiast skonstruowany przez niego telektroskop 7, zwany też dalekowidzem, był urządzeniem do zdalnego przesyłania obrazów nawet kolorowych za pośrednictwem linii telegraficznych. Jego urządzenie stanowi jeden z etapów rozwoju telewizji. W przeciwieństwa do wynalazcy wirujących tarcz 8 Paula Nipkowa 9, Szczepanik dokonał analizy i syntezy obrazu 10.

Źródło fot.  Jan Szczepanik (1900 r.), fot. wikipedia/domena publiczna


Przypisy:

1.  Szczepanik Jan, 1872–1926, wynalazca; kilkadziesiąt wynalazków z tkactwa, telewizji, fotografii barwnej, kolorymetrii, optycznego zapisywania dźwięku, filmu barwnego. Por. EP PWN, s. 833.
2.  Z.  Bajka, Historia mediów, Wrocław 2008, s. 195-196.
3.  Tamże, s. 195–196.
4.  Tamże, s. 196.
5.  Kolorymetria, fiz. zespół metod pomiaru i opisu ilościowego barwy; ma istotne znaczenie w farbiarstwie, poligrafii barwnej, przemyśle papierniczym itp. Zob. EP PWN, s. 385.
6.  Encyklopedia Popularna, s. 833.
7.  J. Chmielewski, Telectroscope, „Młody technik”, nr 9/2008, s. 18.
8.  Nipkowa Tarcza, urządzenie do mech. analizowania i syntetyzowania obrazów; tarcza wirująca  z otworami rozmieszczonymi wzdłuż linii spiralnej; stosowane w układach przeszukiwania (pelengatorach). Zob. EP PWN,
s. 565.
9.  Nipkow Paul, 1860–1940, inżynier niem.; jeden z pionierów telewizji; 1884 wynalazł tzw. tarczę Nipkowa.
Zob. EP PWN, s. 565.
10.  Obraz jest analizowany i syntetyzowany za pomocą systemu dwóch zwierciadeł oscylujących wokół wzajemnie prostopadłych do siebie osi. Szczepanik przewidywał istnienie przewodów między nadajnikiem a odbiornikiem. Przewodami tymi przesyłane byłyby impulsy elektryczne odzwierciedlające transmitowany obraz. Źródłem impulsów elektrycznych w telektroskopie były selenowe komórki fotoelektryczne. Właśnie ich niedoskonałość była przyczyną niezbyt sprawnego działania urządzenia Szczepanika.

 

Written by marcobene

Jestem absolwentem Uniwersytetu Opolskiego kierunek filologia polska ze specjalnością europeistyka kulturoznawcza (2001-2006). Poza tym ukończyłem PWSZ w Raciborzu na kierunku historia ze specjalizacją edukacja regionalna (2006-2009).

This article has 1 comment

  1. Tommy Reply

    Niesamowici Polacy, o których zapomniał kraj. Warto przypomnieć również o nadiżynierze Czochralskim, który za sprawą okupacji sowieckiej został skazany na zapomnienie. Do dziś każdy inżynier metalurg zna jego nazwisko, na całym świecie, a w Polsce dopiero niedawno został rehabilitowany. Geniusz Bez Tytułu (podarł świadectwo bo uznał je za niesprawiedliwe i w sumie słusznie i nie zdobył dzięki temu żadnego tytułu naukowego – zwany nadinżynierem z tytułu stanowiska jakie sprawował). Chwała Wielkiej Polsce!

Leave a Comment

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *