Pionier amerykańskiej kinematografii – Thomas Alva Edison

Pod koniec XIX wieku znaleziono wreszcie odpowiedź na pytanie: w jaki sposób jest możliwa rejestracja dźwięku? Odpowiedzi tej udzielił fonograf 1. Pierwsza rejestracja dźwięku stała się możliwa właśnie dzięki fonografowi, który wynalazł Thomas Alva Edison 2.
Wynalazca z Menlo Park „przypadkowo zauważył reakcję igły telegrafu na głos ludzki” 3.Ta obserwacja przyczyniła się do powstania fonografu, pierwszego urządzenia rejestrującego dźwięk, które początkowo potrafiło „mówić” tylko: U…u…u…, ale wkrótce potem z powodzeniem odtwarzało ludzką mowę 4. W grudniu 1878 r. Edison zaprezentował swoje urządzenie w redakcji magazynu Scientific American, który informował świat przede wszystkim o najnowszych odkryciach naukowych, technicznych i technologiach. Należy tu przywołać pewien istotny fakt, a mianowicie w czasie prezentacji redaktorom amerykańskiego magazynu nowatorskiego urządzenia „maszyna zapytała zebranych o zdrowie, zadała pytanie: Jak wam się podobam? – i wreszcie życzyła wszystkim dobrej nocy” 5. Fonograf błyskawicznie zrobił furorę zarówno na dziennikarzach, jak i przedsiębiorcach. Początkowo wykorzystywano go w biurach jako dyktafon, ale z czasem odkryto drzemiący w nim potencjał techniczny.

Wynalazek przyrządu mechanicznego służącego do zapisywania oraz odtwarzania dźwięku sprawił, że Edisona zaczęto nazywać czarodziejem z Menlo Park. Reporterzy, przyzwyczajeni do pracy z telegrafem, dość łatwo zaakceptowali nowatorskie urządzenie, lecz trzeba przyznać, iż popularność fonograf zdobywał z pewnymi trudnościami. Przede wszystkim trudno było wyobrazić sobie przetwarzanie fal dźwiękowych 6.

Edison pracował również nad rejestracją alfabetu Morse’a na taśmie papierowej. Natomiast w celu ich automatycznego, telegraficznego przesyłania, mocował do metalowej membrany mikrofonu telefonicznego stalowy bolec, którego ostry koniec dotykał nasyconego parafiną paska papieru okręconego wokół walca. Za pomocą tuby dźwiękowej stalowy bolec koncentrował dźwięki na membranie 7. Z tego wynika, że wszystko zależało od walca, który wprawiony w ruch obrotowy i translacyjny pozwalał ostrzu kolca kreślić na nim linię śrubową. Niestety nagrania nadal nie można było skutecznie odtworzyć, gdyż warstwa parafinowa była bardzo miękka, więc Edison wpadł na pomysł, aby zmodyfikować walec owijając go folią aluminiową, którą z jednej strony zakleił papierem. Od tego czasu wszystko  przebiegało sprawnie, a walec odtwarzał dźwięk nawet cztery razy. Możliwe stało się również nagrywanie muzyki.

Fonograf
(Źródło fot. pl.wikipedia.org/wiki/Fonograf).

Fonograf był użytkowany nie tylko w prasie i biurach. „Czarodziej z Menlo Park” starał się zastosować swój wynalazek także w inny sposób, a mianowicie w produkcji zabawek. Córka Edisona dostała od ojca mówiącą lalkę, która miała wewnątrz wbudowany miniaturowy fonograf. Przy okazji opracował też miniaturyzację urządzenia.
Należy pamiętać, że sukces ma wielu ojców, a nie wszystkie wynalazki Edisona były jego autorstwa. Niektórych dokonywali anonimowi pracownicy. „Zawsze to jednak Edison firmował wynalazek i pobierał honoraria” 8. Możemy przypuszczać, że fonograf – skądinąd kinematograficzny wynalazek techniczny – był autorstwa właśnie Thomasa Edisona. Nikt nie kwestionuje faktu, iż dzięki wynalazkowi fonografu pierwsza rejestracja dźwięku stała się możliwa.
Thomas Alva Edison w 1891 r. opatentował kamerę filmową (Kinetograph) oraz przeglądarkę filmów (Kinetoscope). Kinetograf stanowił aparat do zdjęć oraz projekcji filmów. Właściwie to na zamówienie brytyjskiego fotografa zwierząt Eadwearda Muybridge’a, „Czarodziej z Menlo Park” skonstruował urządzenie świetlno-dźwiękowe, które nazwał kinetofonem lub kinetografem 9. Natomiast kinetoskop to urządzenie do indywidualnego oglądania filmów. Wynalazek „Czarodzieja z Menlo Park” miał jedną istotną wadę, a mianowicie mógł z niego korzystać tylko jeden człowiek na raz, spoglądając przez  wziernik umieszczony u góry 10. Kinetoskop 11 Edisona pozwalał za pomocą okularu przyglądać się maleńkim poruszającym się figurkom, powtarzającym do znudzenia, w nieskończoność nieskomplikowane czynności. Drwal piłujący drzewo, tancerka na linie, jeźdźcy na koniach. Taki był właśnie repertuar pierwszych kinetoskopowych filmów 12. Właściwie to kinetoskop był urządzeniem obserwacyjnym poruszających się obrazów.

Kinetoskop
(Źródło fot. www.zgapa.pl/zgapedia/Kino.html).

W roku 1896 Thomas Alva Edison połączył kinetoskop z fonografem. Notabene dzięki skonstruowaniu kinetoskopu i fonografu niektórzy naukowcy uznają Edisona za właściwego wynalazcę filmu dźwiękowego 13. Bracia August i Louis Lumiere z Lyonu pracowali nad udoskonaleniem kinetoskopu Edisona i ostatecznie udało im się przekształcić go w projektor filmowy, który przedstawiał obrazy z błony rolkowej 14.
Zgodnie z maksymą, że sukces ma wielu ojców należy podkreślić, iż w rzeczywistości właściwym pomysłodawcą kinetoskopu był nie Edison, lecz pracownik jego firmy William Dickson, który poróżniony ze swoim pracodawcą po jakimś czasie postanowił opuścić fabrykę wynalazków w Menlo Park. Następnie wraz z kilkoma inwestorami założył firmę American Mutoscope Company, w której wytwarzał mutoskop, czyli kamerę konkurencyjną wobec kinetoskopu i – podobnie jak Edison – produkował filmy do tych urządzeń. American Mutoscope Company opracowała biograph – projektor, który pozwalał na pokazywanie filmów na ekranie dla wielkiej publiczności, co zaczęło stanowić potężną konkurencję dla nickelodeonów 15. Czym były nickelodeony? Skąd pochodzi ich nazwa? Nickelodeony były to „lokale sklepowe przerobione na miejsca rozrywki dla proletariatu […] Nazwa pochodzi od „nickel”, czyli pięciocentówki – ceny biletu za wstęp. Na początku XX wieku było tych lokali ponad setka w nowojorskiej dzielnicy Lower East Side, głównie dla półmilionowej społeczności imigrantów z Europy Wschodniej; w roku 1908 działało ich już ponad pół tysiąca. Wśród właścicieli nickelodeonów aż 60 procent stanowili Żydzi” 16.


Kinetoskop
(Źródło fot. www.zgapa.pl/zgapedia/Kino.html).
             

Z biegiem czasu odpowiedzią Edisona na mutoskop i biograph Dicksona, które przyniosły rozgłos i powodzenie jego firmie, był wielki projektor vitascope. Jednocześnie „czarodziej z Menlo Park” uważał, że to on ma wyłączność patentową na film w Ameryce, rozpoczął więc ostrą walkę z wszelką konkurencją 17.

Przypisy:

  1. Fonograf, przyrząd mech. służący do zapisywania i odtwarzania dźwięku. Wynaleziony w 1877 przez T.A. Edisona. Dźwięk był zapisywany za pomocą metalowego rylca przesuwającego się po pokrytym woskiem walcu, który obracał się ruchem jednostajnym wokół własnej osi, a jednocześnie poruszał się wzdłuż osi obrotu. W ten sposób powstawała ścieżka zapisu w postaci spiralnego rowka wokół walca. Zapisany dźwięk był różnicowany odmienną głębokością rowka wytwarzaną w zależności od drgań membrany, wzbudzanych pod wpływem ciśnienia powietrza wywoływanego docierającymi falami dźwiękowymi. Dźwięk odtwarzano
    w podobny sposób, z tą różnicą, że membrana była wzbudzana w zależności od głębokości wyrytego rowka. Por. WEO, t. 5, s. 300.
  2.  Edison Thomas Alva, ur. 1847, zm. 1931. Amer. naukowiec i wynalazca, autor ponad 1000 patentów. 1876-87 w Menlo Park w New Jersey skonstruował swoje największe wynalazki, m.in. żarówkę elektr. (1879). Zbudował system sieci elektr., doprowadzającej prąd do końcowych użytkowników, telefon i fonograf. Pierwszym wynalazkiem E. było urządzenie automatycznie powtarzające przekazy telegraficzne, później skonstruował nadajnik węglowy (użyty jako mikrofon w telefonie Bella), lampę elektr. z żarzącym się włóknem, nowy rodzaj akumulatora oraz pierwowzór kamery film. […] Wielka Encyklopedia Oxford, Oxford, t. 5, s. 49–50.
  3.  P. Łopuszański, Sławni ludzie. Życie, myśli, anegdoty, Warszawa 1996, s. 157. 
  4. Tamże.
  5.  M. Kominek, Zaczęło się od fonografu [cyt za] P. Łopuszański, Sławni ludzie…, s. 157.
  6.  Nie brakowało niedowiarków, którzy uważali fonograf za oszustwo, bo przecież nie można zmagazynować dźwięków. Niektórzy sądzili, że Edison jest sprytnym brzuchomówcą. Pewien biskup metodystów, aby się o tym przekonać, podszedł do fonografu i głośno, z wielką szybkością wypowiedział niekończącą się listę imion biblijnych. Aparat powtórzył wszystko bezbłędnie. Wówczas metodysta oświadczył, że wynalazek nie jest oszustwem, gdyż w całym kraju nie ma poza nim człowieka, który mógłby powtórzyć wszystkie imiona równie szybko. J.J. Herlinger, Niezwykłe perypetie odkryć i wynalazków [za:] P. Łopuszański, Sławni…, s. 157.
  7.  Kronika techniki, oprac. całości zespół pod kier. Mariana B. Michalika, Warszawa 1992, s. 298. 
  8.   P. Łopuszański, Sławni…, s. 157. 
  9.  Przyrząd ten nie jest projektorem filmowym i każdorazowo może z niego korzystać tylko jedna osoba obserwując zmieniające się obrazy. Krótko jest on atrakcją w automatach, wnet jednak znajdzie się  w cieniu kina niemych filmów braci Lumiere z Francji i popadnie w zapomnienie. Por. Kronika techniki…, s. 342. 
  10.  Z. Bajka, Historia mediów, Wrocław 2008, s. 127.
  11.  Budową wewnętrzną kinetoskop przypominał już późniejsze projektory filmowe. Długa, o szerokości 35 mm, taśma celuloidowa z perforacją na brzegach przebiega nad licznymi walcami zygzakiem, żeby móc pomieścić cały film. Pomiędzy dwoma większymi kołami prowadzącymi ulokowany jest obserwacyjny układ optyczny, na który skierowane zostało z naprzeciwka źródło światła. Obrotowa blokada ze szczelinami przerywała promień światła w rytm przesuwania się obrazów. Film biegł  z prędkością 46 obrazów na sek. Cała projekcja 16 metrowej taśmy trwała tylko 15 sekund. Por. Kronika techniki…, s. 339. 
  12.  J. Toeplitz, Historia sztuki filmowej, t. 1 1895 – 1918, Warszawa 1955, s. 16.
  13.  P. Łopuszański, Sławni ludzie…, s. 159. 
  14.  Kronika techniki…, s. 339.  
  15.  pl.wikipedia.org/wiki/Film_amerykański  
  16.  Krzysztof Kłopotowski, Kto zabawia świat, „Film”, nr 11/2003, s. 61-62.  
  17.  pl.wikipedia.org/wiki/Film_amerykański 

Written by marcobene

Jestem absolwentem Uniwersytetu Opolskiego kierunek filologia polska ze specjalnością europeistyka kulturoznawcza (2001-2006). Poza tym ukończyłem PWSZ w Raciborzu na kierunku historia ze specjalizacją edukacja regionalna (2006-2009).

This article has 1 comment

  1. Ania Reply

    Technologia rozwija się w zastraszającym tempie ….teraz mamy dyktafony cyfrowe , smartfony, coraz szybsze komputery. Moi synowie ostatnio stwierdzili , że w szkole jest dziwny telefon z kablem 🙂

Leave a Comment

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *